Cách tính biên lợi nhuận: công thức biên lợi nhuận gộp, ròng, phân biệt với markup và làm trên Excel
Cách tính biên lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận ròng, phân biệt biên lợi nhuận với tỷ lệ lãi trên giá vốn (markup), công thức đổi qua lại, tính giá bán theo biên mục tiêu và bảng Excel cho nhiều sản phẩm có ví dụ cụ thể.
Biên lợi nhuận (profit margin) là phần trăm lợi nhuận trên doanh thu: biên lợi nhuận gộp = (giá bán − giá vốn) ÷ giá bán × 100%; biên lợi nhuận ròng = lợi nhuận sau khi trừ mọi chi phí ÷ doanh thu × 100%. Ví dụ: áo nhập 120.000đ, bán 200.000đ thì lãi gộp 80.000đ và biên lợi nhuận gộp là 80.000 ÷ 200.000 = 40%. Con số này khác với tỷ lệ lãi trên giá vốn (markup) là 80.000 ÷ 120.000 = 66,7% — nhầm hai khái niệm này là lỗi định giá phổ biến nhất.
Bài viết thuộc nhóm Tính giá bán & chi phí. Nếu bạn cần đặt giá cho sản phẩm mới từ đầu, xem thêm cách tính giá bán sản phẩm; bài này tập trung vào việc đo xem mỗi sản phẩm, mỗi đơn hàng và cả cửa hàng đang lãi bao nhiêu phần trăm.
Ba loại biên lợi nhuận cần biết
| Chỉ số | Công thức | Cho biết điều gì |
|---|---|---|
| Biên lợi nhuận gộp | (Doanh thu − Giá vốn hàng bán) ÷ Doanh thu | Mỗi 100 đồng bán ra còn bao nhiêu sau khi trừ tiền hàng |
| Biên lợi nhuận hoạt động | (Lãi gộp − Chi phí bán hàng, quản lý) ÷ Doanh thu | Hiệu quả vận hành: phí sàn, quảng cáo, lương, mặt bằng |
| Biên lợi nhuận ròng | Lợi nhuận sau thuế ÷ Doanh thu | Phần thực sự còn lại cho chủ doanh nghiệp |
Với cửa hàng nhỏ, hai chỉ số dùng hằng ngày là biên gộp (theo sản phẩm) và biên ròng trên mỗi đơn (sau phí sàn, đóng gói, quảng cáo). Số liệu lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh nếu bạn tính cho cả kỳ.
Biên lợi nhuận khác markup như thế nào?
Cùng một khoản lãi 80.000đ nhưng chia cho hai mẫu số khác nhau:
- Biên lợi nhuận chia cho giá bán: 80.000 ÷ 200.000 = 40%.
- Markup (tỷ lệ lãi trên giá vốn) chia cho giá vốn: 80.000 ÷ 120.000 = 66,7%.
Công thức đổi qua lại:
- Markup = Biên ÷ (1 − Biên). Ví dụ 40% ÷ 60% = 66,7%.
- Biên = Markup ÷ (1 + Markup). Ví dụ 66,7% ÷ 166,7% = 40%.
Lỗi hay gặp: muốn “lãi 40%” nhưng lấy giá vốn nhân 1,4 → bán 168.000đ. Khi đó biên lợi nhuận thực chỉ là 48.000 ÷ 168.000 ≈ 28,6%, thấp hơn nhiều so với dự định.
Tính giá bán từ biên lợi nhuận mục tiêu
Giá bán = Giá vốn ÷ (1 − Biên mục tiêu). Muốn biên 40% với giá vốn 120.000đ: 120.000 ÷ 0,6 = 200.000đ.
Biên lợi nhuận ròng trên mỗi đơn hàng online
Lãi gộp 40% chưa phải tiền bạn giữ lại. Ví dụ đơn áo 200.000đ bán qua sàn, với các chi phí giả định để minh họa (phí sàn thực tế tùy từng sàn, ngành hàng và chương trình, hãy kiểm tra biểu phí hiện hành):
| Khoản | Số tiền |
|---|---|
| Giá bán | 200.000đ |
| − Giá vốn | 120.000đ |
| − Phí sàn giả định 10% giá bán | 20.000đ |
| − Đóng gói | 5.000đ |
| − Quảng cáo phân bổ cho mỗi đơn | 15.000đ |
| Lãi ròng trên đơn | 40.000đ (20% giá bán) |
Biên gộp 40% thu lại còn 20% sau chi phí bán hàng. Nếu thêm mã giảm giá 10%, giá bán còn 180.000đ, phí sàn còn 18.000đ và lãi ròng chỉ còn 22.000đ (khoảng 12,2%). Đó là lý do cần tính biên trước khi chạy khuyến mãi.
Bảng Excel tính biên lợi nhuận cho nhiều sản phẩm
| Cột | Nội dung | Công thức |
|---|---|---|
| A | Sản phẩm | — |
| B | Giá vốn | — |
| C | Giá bán | — |
| D | Số lượng bán trong tháng | — |
| E | Lãi gộp / sản phẩm | =C2-B2 |
| F | Biên lợi nhuận gộp | =IFERROR(E2/C2,0) |
| G | Markup | =IFERROR(E2/B2,0) |
| H | Doanh thu | =C2*D2 |
| I | Lãi gộp | =E2*D2 |
Biên gộp toàn cửa hàng: =SUM(I2:I5)/SUM(H2:H5). Dùng Conditional Formatting tô đỏ các dòng có cột F dưới ngưỡng bạn chọn, ví dụ 25%. Với Excel thiết lập vùng Việt Nam, thay dấu phẩy bằng dấu chấm phẩy (;).
Ví dụ: shop thời trang online, tháng 10
| Sản phẩm | Giá vốn | Giá bán | SL | Biên gộp | Markup | Doanh thu | Lãi gộp |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Áo thun | 120.000 | 200.000 | 150 | 40,0% | 66,7% | 30.000.000 | 12.000.000 |
| Quần jean | 260.000 | 390.000 | 60 | 33,3% | 50,0% | 23.400.000 | 7.800.000 |
| Mũ lưỡi trai | 45.000 | 99.000 | 80 | 54,5% | 120,0% | 7.920.000 | 4.320.000 |
| Túi tote | 70.000 | 89.000 | 120 | 21,3% | 27,1% | 10.680.000 | 2.280.000 |
| Tổng cửa hàng | 72.000.000 | 26.400.000 | |||||
Biên gộp cả cửa hàng = 26,4 triệu ÷ 72 triệu = 36,67%. Lưu ý: nếu lấy trung bình cộng bốn tỷ lệ (40 + 33,3 + 54,5 + 21,3) ÷ 4 ≈ 37,3% sẽ ra sai, vì mỗi sản phẩm đóng góp doanh thu khác nhau. Luôn tính tổng lãi chia tổng doanh thu.
Đọc kết quả: túi tote bán nhiều (120 cái) nhưng biên chỉ 21,3%, sau phí sàn và quảng cáo gần như không còn lãi. Ba hướng xử lý: tăng giá, tìm nguồn hàng rẻ hơn, hoặc dùng túi tote làm sản phẩm bán kèm thay vì chạy quảng cáo riêng. Mũ lưỡi trai biên cao nhất — đáng đẩy mạnh.
Biên lợi nhuận bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung cho mọi ngành: hàng tiêu dùng nhanh, điện tử thường có biên gộp thấp hơn thời trang, mỹ phẩm hay đồ thủ công. Cách so sánh hợp lý là theo dõi biên của chính bạn qua từng tháng và đảm bảo lãi gộp đủ bù chi phí cố định — kiểm tra bằng file Excel tính điểm hòa vốn.
Lỗi thường gặp
- Nhầm markup với biên lợi nhuận khi đặt giá.
- Quên phí sàn, phí vận chuyển shop chịu, phí thanh toán, hàng hoàn.
- Lấy trung bình cộng các tỷ lệ phần trăm thay vì tổng lãi ÷ tổng doanh thu.
- Dùng giá vốn cũ khi giá nhập đã tăng — cập nhật từ file quản lý bán hàng.
- Không tính lại biên sau khi giảm giá hoặc tặng quà kèm.
Câu hỏi thường gặp
Biên lợi nhuận gộp và lãi gộp khác nhau thế nào?
Lãi gộp là số tiền (80.000đ), biên lợi nhuận gộp là tỷ lệ phần trăm trên doanh thu (40%).
Biên lợi nhuận có thể vượt 100% không?
Không, vì lợi nhuận không thể lớn hơn doanh thu. Markup thì có thể vượt 100% (như mũ lưỡi trai: 120%).
Quán ăn tính biên thế nào?
Giá vốn là chi phí nguyên liệu của món. Xem cách tính chi tiết trong file Excel tính giá thành món ăn.
Có dùng được trên Google Sheets không?
Được, các công thức trên hoạt động y hệt.
Bước tiếp theo: nhập giá vốn, giá bán và số lượng bán tháng trước của 5–10 sản phẩm chủ lực vào bảng, xem sản phẩm nào có biên dưới 25% và quyết định điều chỉnh giá hoặc nguồn hàng. Xem thêm tại Bán hàng online & quản lý kho.