Báo cáo lưu chuyển tiền tệ bằng Excel: cách lập theo phương pháp gián tiếp, có ví dụ
Hướng dẫn lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ bằng Excel theo phương pháp gián tiếp: cấu trúc ba hoạt động, công thức lấy số từ bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh, ví dụ khớp số tiền cuối kỳ.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho biết trong kỳ tiền của doanh nghiệp đến từ đâu và đi về đâu, chia thành ba nhóm: hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính. Để lập bằng Excel theo phương pháp gián tiếp, bạn lấy lợi nhuận trước thuế từ báo cáo kết quả kinh doanh, cộng lại các khoản không chi tiền (như khấu hao), điều chỉnh biến động phải thu, hàng tồn kho, phải trả từ hai bảng cân đối kế toán, rồi cộng dòng tiền đầu tư và tài chính. Kết quả cuối cùng phải bằng đúng chênh lệch tiền và tương đương tiền giữa cuối kỳ và đầu kỳ — đây là phép kiểm tra quan trọng nhất của file.
Bài viết thuộc chuyên mục Tài chính doanh nghiệp nhỏ. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ nhìn lại quá khứ; nếu bạn cần dự báo dòng tiền các tuần, tháng tới, hãy xem file Excel dòng tiền doanh nghiệp.
Lưu ý về mẫu biểu chính thức
Nguyên tắc lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ được quy định tại Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 24 và hướng dẫn trong chế độ kế toán doanh nghiệp. Mẫu biểu, mã số chỉ tiêu và việc doanh nghiệp có bắt buộc lập hay không phụ thuộc vào chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang áp dụng. File Excel trong bài này phục vụ quản trị nội bộ — giúp chủ doanh nghiệp hiểu dòng tiền. Khi nộp báo cáo tài chính, hãy dùng đúng mẫu theo văn bản hiện hành và trao đổi với kế toán hoặc kiểm toán viên.
Cấu trúc ba phần của báo cáo
| Phần | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| I. Hoạt động kinh doanh | Tiền tạo ra từ hoạt động bán hàng, sản xuất, dịch vụ | Lợi nhuận, khấu hao, phải thu, tồn kho, phải trả, lãi vay đã trả, thuế TNDN đã nộp |
| II. Hoạt động đầu tư | Mua bán tài sản dài hạn, đầu tư tài chính | Mua máy móc, thanh lý tài sản cố định, góp vốn vào đơn vị khác |
| III. Hoạt động tài chính | Giao dịch với chủ sở hữu và bên cho vay | Vay ngân hàng, trả nợ gốc, nhận vốn góp, chia lợi nhuận |
| Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ | I + II + III | Phải bằng tiền cuối kỳ − tiền đầu kỳ (sau ảnh hưởng tỷ giá nếu có) |
Phương pháp gián tiếp: bốn bước
- Lợi nhuận trước thuế lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh.
- Điều chỉnh các khoản không bằng tiền và không thuộc hoạt động kinh doanh: cộng khấu hao tài sản cố định, các khoản dự phòng; cộng chi phí lãi vay (vì tiền lãi thực trả được trình bày riêng); trừ lãi từ hoạt động đầu tư như lãi thanh lý tài sản.
- Thay đổi vốn lưu động: tài sản ngắn hạn (phải thu, hàng tồn kho, chi phí trả trước) tăng thì tiền giảm; nợ phải trả ngắn hạn (phải trả người bán, thuế phải nộp, phải trả người lao động) tăng thì tiền tăng.
- Các khoản tiền thực trả/thu khác của hoạt động kinh doanh: tiền lãi vay đã trả, thuế thu nhập doanh nghiệp đã nộp.
Dựng file Excel
Sheet “CĐKT” (bảng cân đối kế toán)
Liệt kê các khoản mục theo hàng; cột B là số đầu kỳ, cột C là số cuối kỳ, cột D là chênh lệch: =C5-B5. Số liệu lấy từ bảng cân đối kế toán Excel của hai kỳ liên tiếp.
Sheet “LCTT”
- Lợi nhuận trước thuế: liên kết sang báo cáo kết quả, ví dụ
=KQKD!C20. - Khấu hao:
=KQKD!C12(ghi số dương). - Tăng/giảm các khoản phải thu:
=-(CĐKT!C8-CĐKT!B8)— dấu trừ chuyển phần tăng của tài sản thành dòng tiền ra. - Tăng/giảm hàng tồn kho:
=-(CĐKT!C10-CĐKT!B10). - Tăng/giảm các khoản phải trả:
=CĐKT!C25-CĐKT!B25(nợ phải trả tăng thì cộng). - Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh:
=SUM(C5:C16).
Ô kiểm tra
Cuối báo cáo đặt ô: =IF(ABS(C40-CĐKT!D6)<1,"Khớp","Kiểm tra lại"), trong đó C40 là lưu chuyển tiền thuần trong kỳ và CĐKT!D6 là chênh lệch tiền và tương đương tiền. Với Excel thiết lập vùng Việt Nam, dấu phân cách đối số có thể là dấu chấm phẩy (;).
Ví dụ: báo cáo lưu chuyển tiền tệ của một doanh nghiệp nhỏ
Số liệu năm (đơn vị: triệu đồng): lợi nhuận trước thuế 850; khấu hao 220; chi phí lãi vay 60 (đã trả trong năm); thuế TNDN đã nộp 170. Phải thu khách hàng tăng 300, hàng tồn kho tăng 180, phải trả người bán tăng 90. Doanh nghiệp mua máy móc 450, thanh lý một xe tải đúng giá trị còn lại 40 (không lãi, không lỗ). Vay thêm ngân hàng 300, trả nợ gốc 250, chia lợi nhuận cho chủ sở hữu 100. Tiền đầu năm 320, cuối năm 370.
| Chỉ tiêu | Số tiền (triệu đồng) |
|---|---|
| Lợi nhuận trước thuế | 850 |
| Khấu hao tài sản cố định | 220 |
| Chi phí lãi vay | 60 |
| Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh trước thay đổi vốn lưu động | 1.130 |
| Tăng các khoản phải thu | -300 |
| Tăng hàng tồn kho | -180 |
| Tăng các khoản phải trả | 90 |
| Tiền lãi vay đã trả | -60 |
| Thuế TNDN đã nộp | -170 |
| Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh | 510 |
| Tiền chi mua sắm tài sản cố định | -450 |
| Tiền thu từ thanh lý tài sản cố định | 40 |
| Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư | -410 |
| Tiền thu từ đi vay | 300 |
| Tiền trả nợ gốc vay | -250 |
| Lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu | -100 |
| Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động tài chính | -50 |
| Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ | 50 |
| Tiền và tương đương tiền đầu kỳ | 320 |
| Tiền và tương đương tiền cuối kỳ | 370 |
Báo cáo khớp: 320 + 50 = 370 triệu đồng, đúng bằng số tiền cuối kỳ trên bảng cân đối kế toán.
Đọc báo cáo như thế nào?
- Hoạt động kinh doanh tạo ra 510 triệu tiền, thấp hơn nhiều so với lợi nhuận trước thuế cộng khấu hao (1.070 triệu). Nguyên nhân chính: 390 triệu bị “giam” trong phải thu và tồn kho (sau khi trừ phần phải trả tăng) và 170 triệu thuế TNDN đã nộp.
- Tiền từ kinh doanh đủ trang trải khoản đầu tư máy móc thuần 410 triệu.
- Hoạt động tài chính âm 50 triệu: vay thêm 300 nhưng trả gốc 250 và chia lợi nhuận 100.
- Tín hiệu cần chú ý: phải thu tăng 300 triệu. Hãy rà soát hạn thanh toán và công nợ trong file quản lý khách hàng và file quản lý bán hàng.
Chỉ số rút ra từ báo cáo
| Chỉ số | Cách tính | Trong ví dụ |
|---|---|---|
| Tỷ lệ chuyển lợi nhuận thành tiền | Tiền thuần từ kinh doanh / lợi nhuận sau thuế | Tính khi có lợi nhuận sau thuế từ báo cáo kết quả |
| Dòng tiền tự do (đơn giản) | Tiền thuần từ kinh doanh − tiền đầu tư thuần | 510 − 410 = 100 triệu |
| Khả năng chi trả lợi nhuận cho chủ sở hữu | Dòng tiền tự do / lợi nhuận đã chia | 100 / 100 = 1,0 |
Dòng tiền tự do vừa đủ để chia lợi nhuận: nếu năm sau đầu tư nhiều hơn hoặc phải thu tiếp tục tăng, doanh nghiệp sẽ phải vay thêm để duy trì mức chia này.
Lỗi thường gặp
- Đảo dấu biến động vốn lưu động: tài sản tăng thì trừ, nợ phải trả tăng thì cộng.
- Coi khấu hao là dòng tiền ra: khấu hao là chi phí, không phải khoản chi tiền.
- Tính trùng khoản thanh lý tài sản: nếu có lãi thanh lý, trừ lãi ở phần điều chỉnh và ghi toàn bộ tiền thu ở hoạt động đầu tư.
- Bỏ sót khoản mục nhỏ: thuế GTGT được khấu trừ, tạm ứng, chi phí trả trước cũng làm thay đổi tiền.
- Không có ô kiểm tra: rất dễ chấp nhận một báo cáo sai dấu.
So sánh với các công cụ khác
| Công cụ | Thời gian | Dùng để |
|---|---|---|
| Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | Kỳ đã kết thúc | Giải thích vì sao tiền tăng/giảm |
| Dự báo dòng tiền | Các tuần, tháng tới | Phát hiện sớm nguy cơ thiếu tiền |
| Sổ quỹ tiền mặt | Hằng ngày | Ghi từng khoản thu chi tiền mặt |
| Bảng cân đối kế toán | Một thời điểm | Xem tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu |
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp trực tiếp và gián tiếp khác nhau thế nào?
Phương pháp trực tiếp liệt kê tiền thu từ khách hàng, tiền chi cho nhà cung cấp, người lao động, thuế… Phương pháp gián tiếp đi từ lợi nhuận và điều chỉnh. Hai cách cho cùng một kết quả lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh; cách gián tiếp dễ lập hơn khi đã có bảng cân đối và báo cáo kết quả.
Vì sao có lãi mà vẫn thiếu tiền?
Vì doanh thu ghi nhận khi bán, không phải khi thu tiền; tiền còn bị giữ trong hàng tồn kho, phải thu, đầu tư tài sản hoặc dùng để trả nợ. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ chỉ ra chính xác tiền đã đi đâu.
Có thể lập báo cáo theo tháng hoặc quý không?
Có, nếu bạn có bảng cân đối kế toán theo tháng hoặc quý. Báo cáo theo quý rất hữu ích khi làm việc với ngân hàng hoặc nhà đầu tư.
Có dùng được trên Google Sheets không?
Được. Các hàm SUM, IF, ABS và liên kết giữa các sheet hoạt động tương tự trên Google Sheets.
Bước tiếp theo: nhập bảng cân đối kế toán đầu kỳ và cuối kỳ vào một sheet, dựng phần hoạt động kinh doanh với công thức chênh lệch và tạo ô kiểm tra trước khi làm phần đầu tư, tài chính. Xem thêm tại Tài chính doanh nghiệp nhỏ.